Reynaert de vos

VOSSENWEETJES

 

Een vos is familie van de hondachtigen en is van lichaamsbouw iets groter dan een kat. Je kan ze herkennen aan hun oranjebruine vacht met witte buik en borst. Ook hun lange, dikke staart valt meteen op

 

Symboliek: Naast sluwheid symboliseert de vos ook aanpassingsvermogen en de noodzaak om op intuïtie te vertrouwen. In sommige contexten kan de vos ook wijzen op valsspelerij en bedrog

 

Wist je dat:

 

Vossen enkel in groep leven als ze jongen hebben ? Voor de rest leven ze alleen.

 

• De vos eigenlijk meer op een kat lijkt dan op een hond ? Net als een kat gaat de vos vooral ’s avonds en ’s nachts op zoek naar een prooi. Met de verticale pupillen in zijn ogen ziet hij perfect in het duister. Het dier loopt op zijn tenen en kan zijn klauwen intrekken. In een boom klimmen doet hij even behendig als een kat.

​

• De vos is niet erg kieskeurig wat zijn leefgebied betreft. Je treft hem aan van de poolcirkel tot in Centraal-Amerika en Noord-Afrika. Hij houdt het meest van bos en struikgewas, maar het beest gedijt ook in een andere omgeving. Hij vreet dan ook zowat alles wat hij te pakken krijgt: vogels, muizen, kevers en zelfs bessen.

​

• een vos ‘ziet’ het magnetisch veld. Hij neemt het magnetisch veld waar als een soort ring van schaduw in zijn ogen. Tijdens het jagen gebruikt hij deze eigenschap om zijn prooi vanuit de beste richting te besluipen. Een vos heeft blijkbaar de meeste kans om zijn prooi te doden als hij deze besluipt vanuit het noordoosten. Een ingebouwd kompas in je ogen komt dan natuurlijk goed van pas…

​

• Je mag een vos een sluwe kippendief noemen, één ding moet je hem nageven: hij zorgt voorbeeldig voor zijn kroost. De jongen worden blind geboren en mama vos (de moer) zorgt als een bekommerde moeder om haar welpen. Papa vos (de rekel) zoekt intussen naar voedsel voor zijn nakomelingen. De jongen blijven zeven maanden bij hun ouders om daarna op eigen benen – excuseer: poten – te staan.

​

• De vos gebruikt meer dan 40 soorten geluiden. Het meest opvallende en angstaanjagende geluid is een luide schreeuw. Daarnaast produceert de vos nog tientallen andere stemgeluiden om zijn soortgenoten te roepen, alarm te slaan en natuurlijk om te pronken bij de vrouwtjes.

​
 

VOSSEN DOORHEEN DE GESCHIEDENIS/MYTHOLOGIE

​

IN HET OUDE GRIEKENLAND

 

De Teumessische vos was een gigantisch, ontsnapbaar wezen gestuurd door de goden om de inwoners van Thebe te plagen. Zeus veranderde de vos uiteindelijk in steen.

​

JAPANSE KITSUNE

 

Vossen (kitsune) worden gezien als intelligente wezens met magische krachten die toenemen met de leeftijd. Ze kunnen menselijke gedaanten aannemen, vaak als mooie vrouwen, en worden beschouwd als boodschappers van de goden (met name de godin Inari). Een Kitsune kan tot negen staarten hebben, wat wijst op het toppunt van wijsheid en kracht.

 

CHINESE HULI JING

 

De Chinese vossegeest, Huli Jing, wordt vaak afgebeeld als een gevaarlijke entiteit die de levenskracht uit mannen kan zuigen. Ze worden geassocieerd met transformatie, sluwheid en soms als kwaadaardige oplichters.

 

IN DE MIDDELEEUWEN ( 500 – 1500 n.C )

 

De vos in de middeleeuwen,  Van den vos Reynaerde, fungeerde als een sluwe en satirische spiegel voor de feodale samenleving. Reinaert, een doortrapte schurk, spotte met de riddercultuur, adel en kerk door hebzucht en machtshonger bloot te leggen.

 

De vossenstreken uit het epos werden in de renaissance vaak vertaald en gedrukt. Waar de vos voorheen vooral als een zondig, duivels figuur werd gezien, werd hij in de renaissance steeds meer gewaardeerd als een symbool van individuele intelligentie en de overwinning van behendigheid op brute kracht.

 

In de beeldende kunst bleef de vos een personificatie van sluwheid  en frauduleus gedrag. Vanwege deze associatie met misleiding werd de vos soms zelfs afgebeeld als een symbool van de duivel of ketterij

 

VOSSEN IN DE 20STE EEUW

​

Vossen werden in de vroege 20e eeuw intensief bejaagd en vervolgd, vaak omdat ze werden gezien als schadelijk wild ("pest") voor kleine landbouwhuisdieren en jachtwild. De jacht op vossen was populair, zowel voor de vacht als voor de sport.

 

De vossenjacht was vroeger het favoriete tijdverdrijf van de Engelse adel. De Engelse lords deden niet liever dan te paard met een grote meute jachthonden op vossen jagen. Deze ‘sport’ ontstond waarschijnlijk in de 16de eeuw, toen de grote populatie vossen in Engeland een bedreiging vormde voor de kippenkweek.

 

De vossenjacht zorgde voor een enorme uitdunning van de vossenpopulatie. De populatie bleef ook in ons land schaars tot in de jaren 1950/1960. De oorzaak hiervan was de grootschalige verspreiding van Rabiës of hondsdolheid onder de vossen kort na de tweede wereldoorlog.

 

VOSSEN NU

 

Vossen in de stad:

 

Na de eerste waarnemingen in de jaren '80 , hebben vossen zich verspreid over de hele regio Brussel en duiken ze steeds vaker op in Vlaamse steden zoals Gent, Antwerpen, Mechelen en Oostende.

 

Stadsvossen zijn opportunisten. Ze scharrelen in vuilnisbakken, eten afval en plunderen tuinen ( en kippenhokken )

​

Hoewel ze in de stad leven, blijven het wilde dieren. Ze zijn over het algemeen schuw, maar kunnen vrijpostiger worden als ze wennen aan mensen of gevoederd worden. Maar je zal van en vos nooit een echt huisdier kunnen maken.

​

VOSSEN IN DE LITERATUUR/FILMS

​

De belangrijkste vos uit de literatuur is en blijft onze Vos Reynaert.

Het epos werd geschreven door een zekere Willem die Madocke maekte, vermoedelijk een monnik die gehuisvest was in de Abdij van Boudelo.

​

Reynaert verleide Bruun de Beer met honing, Tibeert de kater met muizen en wist ook koning Nobel in de val te lokken met het verzinsel van een schat die niet bestond.

​

Hoe eindigt het verhaal eigenlijk ? Reynaert krijgt van koning Nobel 3 dagen de tijd om de schat te gaan halen en moet daarbij Cuwaert de haas en Belijn de Ram ( als controleurs ) meenemen. Aan het begin van de trip lokt hij Cuwaert mee in zijn vossenhol ( zogezegd om afscheid te kunnen nemen van zijn vrouw en kinderen ) en vermoordt hem daar gruwelijk. Het hoofd van Cuwaert stopt hij in een tas met een brief en stuurt Belijn de Ram zogezegd “ met een belangrijk bericht “ terug naar koning Nobel. Botsaert de aap, secretaris aan het hof, opent de tas en meteen is het bedrog duidelijk: Cuwaert is vermoord, Belijn staat bij de koning en Reynaert….is de dans ontsprongen en gevlucht. Sinsdien werd hij “ vogelvrij “ verklaard en tot op heden nog nooit gevonden...hij blijft dus rondspoken op de wegen in het Waasland...kijk dus maar goed uit

​

Het verhaal was voor zijn tijdsperiode uniek en ook heel dubbelzinnig geschreven met insinuaties en symboliek van seksuele aard vb. Pastoor die door Tibeert in de ballen gekrabt wordt...of Julocke ( “ ik lok je “ ), naam van de vrouw van de pastoor. En de vrouw van Isengrim de wolf, die de maitresse van Reynaert zou geweest zijn…

 

 

RECENTE BOEKEN

​

De Vos en Haas-boeken van Sylvia Vanden Heede en Thé Tjong-Khing zijn bekroonde, humoristische kinderboeken . Ze behandelen alledaagse thema's zoals vriendschap, jaloezie, ziek zijn en samenwonen.

De verhalen draaien om de slimme Haas, de ietwat onhandige Vos, de wijze (of eigenwijze) Uil en het kleine vondelingetje Piep.

Eén van de boeken werd verfilmd “ Vos en Haas redden het bos “

​

INVLOED VAN VOSSEN OP ONZE TAAL

​

De vos is allicht hét dier van onze 4 kompanen, waarbij de karakterbeschrijving of symboliek doorheen de jaren en eeuwen weinig tot niets veranderd is.

 

We blijven hem zien als een sluw maar ook slim dier. Vandaar dat er door onze vossen ook wel een aantal spreekwoorden en gezegden in onze taal geslopen zijn:

​

• Een vos verliest zijn haren maar niet zijn streken

• Hij/zij is zo sluw als een vos

• Hij/zij is zo slim als een vos

• Vossen met vossen vangen